29 aug 2025

Behout het Verleden

Relaas van levend erfgoed

Zottegem heeft heel wat te bieden op het vlak van erfgoed. Een bijzondere eend in de bijt, die vaak over het hoofd wordt gezien, is het levend, houtig erfgoed. Deze natuurlijke landschapselementen dragen bij aan de identiteit van de omgeving en zijn vaak doordrenkt met verhalen en geschiedenis. Van statige dreven tot verborgen hoekjes, in Zottegem kom je op de meest verrassende plekken bijzondere erfgoedbomen, -hagen en -houtkanten tegen.

In kaart gebracht

In de periode 2023-2024 heeft het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen samen met negen andere gemeenten het houtige erfgoed van de regio in kaart gebracht. Dit gebeurde in het kader van het LEADER-project "BehouT het Verleden – relaas van levend erfgoed". Met de hulp van lokale vrijwilligers en deskundigen werd een uitgebreide inventaris opgesteld van de waardevolle bomen en hagen die nog steeds het Zottegemse landschap sieren.

Nieuwe ontdekkingen en bijzondere verhalen

Deze inventarisatie heeft geresulteerd in de ontdekking van maar liefst 485 nieuwe elementen van houtig erfgoed, verspreid over de negen deelnemende gemeenten. In Zottegem zelf stonden er al 103 elementen op de wetenschappelijke inventaris van het Agentschap Onroerend Erfgoed, maar daar werden nog eens 56 bijzondere exemplaren aan toegevoegd. Het gaat om markante bomen, oude hakhoutstoven, hoekbomen, relicten van hoogstamboomgaarden, kaphagen en kapellindes. Klinken deze termen je onbekend in de oren? Geen zorgen! Kom gerust mee op een van onze wandelingen of fietstochten langs het houtig erfgoed in de regio (meer info op onze website.

Waarom inventariseren zo belangrijk is

Hoewel de robuuste aard van deze bomen en hagen hen sterk maakt, zijn ze tegelijkertijd kwetsbaar. Zonder kennis, waardering en zorg kunnen ze snel in verval raken. Het project richtte zich dan ook niet alleen op het in kaart brengen van deze elementen, maar ook op het verzamelen en delen van de verhalen, gebruiken en tradities die ermee verbonden zijn. De inventaris zelf heeft geen juridische bescherming, maar het vormt wel een belangrijk signaal voor de waarde van deze natuurmonumenten.

Door verhalen te vertellen, plekken te (her)ontdekken en even stil te staan bij bomen met geschiedenis, versterken we de verbondenheid met ons landschap en stimuleren we het collectieve geheugen. "Het mooie aan dit project is de verbinding die het legt tussen kennis en beleving, tussen mensen en bomen, tussen verleden en toekomst," aldus Annelies Schepens, projectverantwoordelijke.

Herstelprojecten in Zottegem

In 2024 werden er in Zottegem enkele herstelprojecten uitgevoerd als onderdeel van dit project. De twee lindebomen aan het kerkhof in Erwetegem kregen een grondige opknapbeurt: hun standplaats werd verbeterd en een subtiele snoeibeurt zorgde ervoor dat de bomen er weer fris en gezond bij staan. In Sint-Goriks-Oudenhove werd er een nieuwe dorpslinde geplant.

Charter

In het voorjaar werd het project feestelijk afgesloten met een slotevenement. Alle deelnemende gemeenten ondertekenden een charter waarin zij zich engageren om het waardevolle houtig erfgoed in hun gebied op te nemen in toekomstig groen- en omgevingsbeleid. Deze ondertekening is een belangrijk signaal: het toont de erkenning van de landschappelijke en erfgoedwaarde van houtige elementen zoals bomen, hagen en houtkanten.

"Het charter biedt geen juridische bescherming, maar het geeft wel een duidelijke beleidsintentie aan," legt Ruben De Coninck, coördinator bij RLVA, uit. "Het toont aan dat gemeenten het belang van erfgoedbomen serieus nemen, en het biedt zuurstof aan zowel het werk van vrijwilligers als aan het landschap zelf."

Kom langs en ontdek het houtig erfgoed

In mei werd er een netwerkdag georganiseerd voor professionals en erfgoedwerkers, gevolgd door een wandeling door de dorpen Leeuwergem en Elene, waar deelnemers het houtig erfgoed in en rond het kasteeldomein ontdekten.

Als je ook interesse hebt om je eens te laten onderdompelen in deze interessante materie? Op 14 september staat er een wandeling gepland in Ronse (in kader van Open Monumentendag), en op 15 oktober gaat de Erfgoedborrel van Variant door, waar het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen een wandeling langs houtig erfgoed verzorgt, in Opbrakel.

Heb je interesse in meer informatie over het houtig erfgoed in de regio? Neem gerust contact op met het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen via annelies.schepens@rlva.be.